




राजेश चड्ढ़ा
पंजाबी संगीत ने पूरी दुनिया विच अपणी इक नवेकली पहचान बणाई है। पर पिछले कुज दशकां तों पंजाबी गायकी विच इक अजेहा रुझान आया है, जिसने बुद्धिजीवियां अते समाज चिंतकां नूं सोचण लई मजबूर कर दित्ता है। एह रुझान है ‘गन कल्चर’ यानी हथियारां दा महिमा-गायन। जित्थे कदे पंजाबी लोक संगीत विच पींग, चरखा अते रूहानी प्रेम दी गूंज हुंदी सी, ओत्थे आज बंदूकां, पिस्तौलां अते गोलियां दी आवाज़ हावी हो चुकी है।
देखेया जावे तां पंजाबी साहित्य विच हथियारां दा ज़िक्र नवां नहीं है। पंजाबी ‘वार’ काव्य अते ‘किस्सा’ काव्य विच हथियार वीरता दे प्रतीक सन। मिर्ज़ा-साहिबां दे किस्से विच मिर्ज़ा दे तरकश या वारां विच तलवार दा ज़िक्र ज़ुल्म दे खिलाफ लड़न लई हुंदा सी।
पुराणे समय विच हथियार धर्म अते मर्यादा लई वरते जांदे सन। आज दी गायकी विच हथियार मर्यादा लयी नहीं, सग्गों अहंकार अते डरौण-धमकौण लई वरते जा रहे हन। पंजाबी गायकी विच गन कल्चर दे पैर पसारण दे कई समाजिक अते मनोवैज्ञानिक कारण हन।
पहला कारण
मर्दानगी दा ग़लत संकल्प लैणा है। आज दे कई गीत मर्दानगी नूं हथियारां नाल जोड़ के देखदे हन। गायक दस्सदे हन कि जट्ट ओही है जिसदे कोल हथियार हन। दूजा फिल्मां अते सोशल मीडिया दे प्रभाव कारण गैंगस्टर नूं इक नायक या हीरो वजहों पेश कीता जा रेहा है, जिसनूं गीतकार कैश कर रहे हन।
म्यूज़िक कंपनियां जाणदियां हन कि हिंसा अते हथियारां वाले गीत नौजवान पीढ़ी विच जल्दी हिट हुंदे हन। मुनाफ़े दी दौड़ ने साहित्य नूं हाशिये ते धकेल दित्ता है।
आज दे गीतां विच शब्दावली अते बिम्ब दे नज़रिये नूं देखेया जावे तां दुनाली, एके-47 अते वैरी यानी दुश्मन वरगे शब्द आम हो गए हन। गीतां दे वीडियोज़ विच गायक हथियारां नाल लैस हो के महँगीयां गड्डियां विच घूमदे हन। एह बिम्ब नौजवान मन ते गहरा असर पौंदे हन।
साहित्यिक पख वल्लों वेखेया जावे तां इन्हां गीतां विच शब्दावली दी कमी है। इत्थे रूपक अते उपमा सिर्फ हिंसा दे इर्द-गिर्द ही घुमदे हन।
एत्थे इक गल्ल बहोत खास है कि संगीत सिर्फ मनोरंजन नहीं हुंदा, एह समाज दा आइना हुंदा है। गन कल्चर वाले गीतां ने समाज विच कई बुराईयां पैदा कीतीयां हन। नौजवान छोटियां-छोटियां गल्लां ते हथियारां दी वरतों करण नूं अपणी शान समझण लग पए हन। व्याह-शादीयां विच हवाई फायरिंग दी रीत ने कई कीमती जिंदां लील लईयां हन। एस वतन दे योद्धा, जिन्हाँ ने हथियार देश लयी चुक्कै सन, उन्हाँ नूं ग़लत ढंग नाल हिंसा दे प्रतीक वजों पेश कीता जा रेहा है।
साहित्यिक हलकेयां विच अक्सर इस प्रवृत्ती दी सख़्त निंदा हुंदी रही है। सरकार ने कई वार सख़्त कानून बणाए हन, पर असल बदलाव समाजिक चेतना नाल ही आ सकदा है। गायकां नूं एह समझणा पवेगा कि उन्हाँ दी कलम विच बहुत ताक़त है। जेकर कलम तोप बण सकदी है, तां ओह मलहम वी बण सकदी है।
पंजाबी लोक संगीत दी रूह मिश्री वरगी मिठास विच है, न कि बारूद दी गंध विच। गन कल्चर ने पंजाबी संगीत दे असली चेहरे नूं धुंधला कर दित्ता है। सानूं मुड़ ओही साहित्य अते संगीत सृर्जन दी लोड़ है जो बल्ले-बल्ले दे नाल-नाल मानवता अते भाइचारे दा संदेश देवे। हथियार सिर्फ उदों ही सोहणे लग्गदे हन जदों ओह ज़ुल्म दे खिलाफ उठण, अपणी हस्ती दिखौण लयी नहीं। एस वजहों ही तां आखेया गया है-
दिल नूँ तौबा कर फरीदा
छड्ड दे गल्लां कूड़िआं
-लेखक जाने-माने शायर और आकाशवाणी के पूर्व वरिष्ठ उद्घोषक हैं






