



रूंख भायला
राजी राखै रामजी ! आज हेत री हथाई में बांचो अेक कविता….उतराधै सींवाड़ै रा चावा कवि जनकराज पारीक री कविता, ‘खरबूजां री नींद’।
देस में लोकराज रा पोत उघाड़ती आ कविता भलंई पचास बरस जूनी होगी, पण आपरै समै रो खारो साच है। इण कविता में सरकारी सर्वे सारू अेक मोटो अफसर गांव में आवै, अर कवि मन उण रै सामीं जथारथ रा चितराम राख देवै। बात जिसी बात करती आ कविता व्यवस्था सामीं सवाल खड़्या करै-
सर्वे !
सर्वे किस्यो, साब
गांवां जिस्यो गांव
हुवै जियां ई है
पींपळ जिस्यो पींपळ
बैठणै नै छियां ई है
बड़ रो गाछ है
मिनख !
नंई साब
छिंयां बैठ्या है
बै मिनख कोनी
भेड़ है।
साम्ही कुओ है
कुअै पर रजली।
ना साब,
कुअै मांय पडै़ कोनी
बा तो पाणी भरै
नौ दिनां री जापायत नै
मांचौ सोयां कियां सरै
इचरज क्यांरो साब ?
नौ दिनां पछै तो
आ भरयोड़ो घड़ो
सणै टोकणी उठा लेवै
सासूू इन्नै जापै सारू तीन मईना री
छुट्टी थोड़ी देवै।
इन्नै जिका पिरामिड सा
उभ्या दिसै-
तुड़ी रा कुप है
थेपड़यां रा बटोड़ा है
बस इयां मानो
गोबर रा घोड़ा है
लोग आंरी सवारी कद करै
बस बणा बोकरै
अर छेकड़ आंरै हेठै ई दब मरै।
ना साब,
बा कुर्सी दौड़ कोनी-
गुड़ बण रैयो है
दो चार लोग घाणी मांय जुड़ रैया है
तो दो चार गाळा दे रैया है
आपनै कदास लाग्यो हुवैला
बै पपलु रा मजा ले रैया है
तास आंरै सारू खेलणै री नीं
खावणै री चीज है
अर अनाज पीसाणै री नीं
फगत उगाणै री चीज है।
खावणै रा लक्खण कठै है, साब !
अेे मरणजोगा तो
जोड़ायत रो जोबन
बूढी मावड़ी रो बुढ़ापो
अर बेटी रो बाळपणो खावैला
पांती आवतो थुड़पणो चाबैला
अर जूणां रा दिन तोड़ता
अेक दिन पसर जावैला
जियां आज काची उमर मांय मंगतू पसरग्यो।
बणेड़ी बात है, साब !
….खेत हाळी रा
खळा चौधरी री पंजाळी रा
पण मंगतू आ बात भूलग्यो
कांई ठाह क्यूं सुपनां मांय झूलग्यो
भरयै खळै मांय उभ्यै
चौधरी रै पगां पड़ग्यो
पांती सारू अड़ग्यो
बस बठैई जूण पूरी होगी, साब !
बै जिका भीड़ मांय
रोवता कूकता दिसै
मंगतू रै कडूम्बै आळा है।
चौधरी रै आदम्यां स्यूं
मंगतू री लास ल्याया है
लास ल्यावणियो मंगतू रो भाई है
घुंघटै मांय बिलखती
बींरी भौजाई है
जिकी अबार ई राण्ड होई है
डरयोड़ो सो टींगर
मंगतू रो छोरो है।
बदळो ?
ना साब,
बदळो बुदळो कीं नीं
गांव मांय इस्सी बातां री सिन्झ्या
बेगी ढळै
चुल्हा तो कदे कदास ई जगै
पण मिनख रोज बळै
आप कांई सोचो
बदळो लेवण सारू
ओ छोरो डाकू बणसी ?
बो तो फिल्मां मांय हुवै, साब !
बड़ो हो’र ओ ई सागी जीव
चौधरी रो चक्कू बणसी
चौधरी नै दांतण झलासी
खेत स्यूं साग सब्जी ल्यासी
अर सारी उमर गाळîां खासी
कदेई घणी तीन पांच करी…
तो जिकै बाप रो बीज है
बींरी मौत मर जासी।
रिपोट ?
रिपोट किसी, साब !
गांव री गूंग है
सी ए टी कैट रा माइना तो जाणै कोनी
एफ आई आर लिखासी ?
अर लिखासी
तो नेहचो राखो, साब
मंगतू री मौत पासी।
इलाज ?
इलाज तो दोनूं है, साब !
खेती सारू
किरसै खन्नै
लक्कड़ रो हळ है
अर खळो चक्कण नै
चौधरी रै चक्कू मांय
ताजी धार रो फळ है।
आप इंरै मांय
कठै तांई माथो मारस्यो
अठै तो अबखायां रा जाळ है
लगोलग पड़ता छप्पनिया काळ है
चक्कू खरबूजै पर पडै़
का खरबूजो चक्कू पर
होवणो तो सागी हाल है।
आप आंरै मांय माथो मारस्यो
तो तंग हो जावोला
अर आज रो भाषण ई
आप सावळ नीं बोल पावोला।
आन्नै छोडो, साब !
कीं जूस-कॉफी लेल्यो
मीटिंग रो बगत हो रैयो है
गांव ?
गांव तो अखबारां मांय ई जाग्यो हो
नीं तो चौन री नींद ले रैयो है !
आस करूं, कविता आपरै दाय आई होवैला। नीं आई तो आपरी राधा नै याद करो, मन रै मोहन नै साधो। बाकी बातां आगली हथाई में…। आपरो ध्यान राखो, रसो अर बसो।
-लेखक राजस्थानी व हिंदी के सुविख्यात हस्ताक्षर हैं






